Cyfryzacja, sztuczna inteligencja, telepraca, kryzys kadrowy, migracja, inspekcja pracy i kondycja dialogu społecznego – to były najważniejsze tematy 65. posiedzenia Komitetu Stałego ds. Administracji Rządowej (NEA) przy Europejskiej Federacji Służb Publicznych (EPSU). W spotkaniu, które odbyło się 5 marca 2026 r. w Brukseli, uczestniczyli także przedstawiciele Krajowego Sekretariatu Służb Publicznych NSZZ „Solidarność”.
W obradach wzięło udział 26 przedstawicieli organizacji związkowych z 13 krajów. Rozmowy pokazały jasno, że problemy służb publicznych w Europie są dziś bardzo podobne: braki kadrowe, rosnąca presja organizacyjna, niedofinansowanie, napięcia wokół wdrażania nowych technologii i coraz większe trudności w prowadzeniu realnego dialogu społecznego.
Dialog społeczny potrzebuje jasnych zasad
Jednym z ważnych tematów była współpraca z organizacją pracodawców EUPAE. Uczestnicy zwracali uwagę na problemy, które utrudniają prowadzenie rozmów: spóźnienia na spotkania, przekazywanie dokumentów w ostatniej chwili i brak odpowiednio wczesnej komunikacji.
To nie są sprawy techniczne bez znaczenia. Jeżeli dialog społeczny ma działać poważnie, musi opierać się na jasnych zasadach, przewidywalności i odpowiedzialności partnerów. Właśnie dlatego zaplanowano dodatkowe spotkanie komitetu sterującego, które ma uporządkować zasady współpracy i wzajemne oczekiwania.
W trakcie obrad rozmawiano też o kolejnych możliwych obszarach negocjacji, w tym o prawie pracowników do szkoleń i podnoszenia kwalifikacji oraz o aktualizacji porozumienia dotyczącego przemocy i molestowania w miejscu pracy.
Cyfryzacja i AI to dziś konkretny problem pracowniczy
Mocno wybrzmiał temat cyfryzacji i sztucznej inteligencji w sektorze publicznym. Uczestnicy spotkania zwracali uwagę, że tempo zmian technologicznych jest dziś szybsze niż tempo tworzenia przepisów i uzgodnień. W praktyce oznacza to rosnące ryzyko chaosu, błędów i decyzji podejmowanych bez udziału strony społecznej.
Wśród najważniejszych zagrożeń wskazywano ryzyko dyskryminacji wynikającej z działania algorytmów, pogorszenie warunków pracy, brak odpowiednich szkoleń oraz możliwość ograniczania roli pracowników w procesach decyzyjnych. Zwracano też uwagę na nadmierną cyfryzację, która może osłabiać bezpośrednią relację między administracją a obywatelem.
W tym kontekście omówiono przygotowywaną na poziomie europejskim listę kontrolną dotyczącą wdrażania AI i narzędzi cyfrowych w miejscu pracy. Ma ona wspierać związki zawodowe w dialogu z pracodawcami i pomagać oceniać skutki nowych rozwiązań.
Wniosek był jasny: jeżeli nowe technologie wpływają na warunki pracy i sposób świadczenia usług publicznych, nie mogą być wprowadzane poza dialogiem społecznym.
Telepraca i prawo do bycia offline nadal bez rozstrzygnięć
W czasie spotkania wrócił również temat telepracy i prawa do bycia offline. Strona związkowa opowiada się za szybkim przyjęciem europejskich regulacji w tym zakresie, ale Komisja Europejska nadal nie przedstawiła jasnego harmonogramu działań.
Dla pracowników sektora publicznego to nie jest temat poboczny. Chodzi o organizację pracy, dostępność po godzinach i ochronę życia prywatnego. Im dłużej brakuje konkretnych rozwiązań, tym większy ciężar spada na samych pracowników.
Usługi publiczne w Europie są pod silną presją
Jednym z najmocniejszych wątków spotkania była sytuacja usług publicznych w Europie. W wielu krajach powtarza się ten sam problem: za mało ludzi do pracy, za duże obciążenie, za mało środków i coraz większe oczekiwania wobec instytucji publicznych.
W odpowiedzi na ten stan EPSU przygotowuje europejską kampanię „Public Services Emergency”, związaną z Międzynarodowym Dniem Służby Publicznej obchodzonym 23 czerwca. Jej celem jest pokazanie skali kryzysu usług publicznych i wzmocnienie presji na rzecz większych inwestycji w ten sektor.
Planowane są działania informacyjne, dokumentowanie problemów z miejsc pracy, akcje zdjęciowe oraz wydarzenia krajowe i europejskie. Przekaz tej kampanii jest prosty: bez silnych usług publicznych nie ma sprawnego państwa ani bezpieczeństwa obywateli.
Inspekcja pracy pozostaje ważnym narzędziem ochrony pracowników
Podczas obrad podkreślono również znaczenie inspekcji pracy w przeciwdziałaniu nadużyciom na rynku pracy. Dotyczy to zwłaszcza takich zjawisk jak nieuczciwe pośrednictwo, praca nierejestrowana czy obchodzenie przepisów przy podwykonawstwie.
Zapowiedziano dalsze działania EPSU w tym obszarze, w tym udział w pracach związanych z platformą Europejskiego Urzędu ds. Pracy. To ważny sygnał, że skuteczna kontrola warunków zatrudnienia nadal jest jednym z podstawowych narzędzi ochrony pracowników.
Migracja i wzrost napięć politycznych w Europie
Dużo miejsca poświęcono także polityce migracyjnej i azylowej oraz narastającym napięciom społecznym w Europie. Omawiano działalność sieci EUCARE, ale też nowe propozycje regulacyjne UE dotyczące migrantów.
W trakcie spotkania wybrzmiały poważne obawy wobec rozwiązań, które mogą uderzać nie tylko w samych migrantów, ale również w pracowników służb publicznych zobowiązanych do ich stosowania. Równocześnie przedstawiciele kilku krajów zwracali uwagę na rosnące wpływy skrajnej prawicy oraz na przejmowanie jej narracji przez część partii głównego nurtu.
To zjawisko ma już bezpośredni wpływ na debatę publiczną, atmosferę społeczną i sposób funkcjonowania instytucji publicznych. Zwracano też uwagę, że pracownicy-migranci są szczególnie narażeni na wyzysk, gorsze warunki pracy i brak dostępu do wiedzy o swoich prawach.
Silna reprezentacja związkowa ma dziś szczególne znaczenie
W czasie obrad poruszono również problem tzw. związków fasadowych, które w niektórych krajach uczestniczą w negocjacjach mimo znikomej reprezentatywności. To osłabia głos rzeczywistych organizacji pracowniczych i utrudnia prowadzenie uczciwego dialogu społecznego.
Dlatego obrona niezależnych i realnie reprezentujących pracowników związków zawodowych pozostaje jednym z kluczowych wyzwań dla całego ruchu związkowego w Europie.
Wspólne problemy wymagają wspólnej odpowiedzi
Spotkanie Komitetu Stałego NEA w Brukseli pokazało jasno, że służby publiczne w Europie działają dziś pod silną presją finansową, organizacyjną i polityczną. Niedobory kadrowe, przeciążenie pracowników, niepewność wokół cyfryzacji, osłabianie dialogu społecznego i narastające napięcia społeczne to problemy, które powtarzają się w wielu krajach.
Udział przedstawicieli Krajowego Sekretariatu Służb Publicznych NSZZ „Solidarność” w tym spotkaniu był ważnym elementem obecności polskich służb publicznych w europejskiej debacie o przyszłości sektora. Dziś wyraźnie widać, że obrona jakości usług publicznych, praw pracowniczych i silnego dialogu społecznego wymaga współpracy zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim.
